Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages

ABBASİLER

Irak’ta 750’den 1258’e Mısır’da 1261’den 1517’ye
kadar hüküm süren, Arap Medeniyeti’nin en
parlak devirlerinden birini kuran halifeler
saltanatı

ABBASÎLER, Emevlier’den sonra, ırak’ta, Mısır’da halifelik eden hânedanın adıdır.

Hz. Muhammed’ln amcası Hz. Abbas bin Abdülmuttalip soyundan gelen Abbasîler, 750’den             1258’e kadar Irak’ta, 1261’den 1517’ye kadar da Mısır’da halifelik ettiler.

Hazreti Muhammed’ln ölümünden sonra, sırasıyla

Ebubekir, Ömer, Osman, Ali halife oldu. Ancak, Ali’nin halifeliği sırasında, Muaviye duruma hakim olarak halifeliği al­dı; böylece, Peygamber’in halifeliği de Emeviler’e geçmiş oldu.

Abbasi devleti harita
Abbasi devleti harita

Emeviler Peygamber’in de, ailesinin de düşmanıydılar. Başa geçtikten sonra uyguladıkları kanlı siyaset, gerçek Müslümanları kendilerine düşman etmekte gecikmedi. Hele Arap olmayan yerli Müslüman halka karşı davranışları çok kötüydü. Emeviler Arap olmayan bir Müslüman’la yanana yürümeyi, hattâ birlikte namaz kılmayı bile küçüklük sayarlardı. Türkler, Süryaniler, İranlılar, daha birçok başka ırklar artık öz yurtlarında bile köle muamelesi görüyorlardı. Müslüman olmayanlardan alınan ağır vergileri vermekten kaçınanlara akıl almaz işkenceler yapılıyordu.

öte yandan, Muhammed’le akrabalıkları­nın Abbasîler’e sağladığı İtibar da günden gü­ne artıyordu. Emeviler’i halifelikten devirme düşüncesi Abbasiler’i gitgide sarmaya başla­mıştı. Böylece, İranlılar’ia doğudaki Arap askerleri üzerinde güçlü bir propagandaya gi­riştiler; Hz. Ali torunlarının yardımını sağ­lamayı başardılar.

Abbasiler’in halife adayı Muhammed bin Ali bir süre sonra ölünce, oğlu İbrahim pa­şa geçti, İbrahim’in başa geçmesi Abbasiler’i bir kat daha güçlendirdi, için için hazırlanmakta olan ayaklanma, en sonunda 747 haziranında, Horasan’da patlak verdi. Ayaklanmayı Horasanlı Ebu Müslim yönetiyordu.

Ayaklanma tam üç yıl sürdü. Emevi halifesi II Mervan, İbrahim’i önce hapsettirdi, sonra da öldürttü. Ancak, İbrahim’in ölümüyle de bir şey elde edilemedi. İbrahim’ den sonra kardeşleri başa geçtiler. Bunlardan Ebu-I Abbas 2 yıl sonra halifeliğini ilân etti.

Ne var ki, Emeviler de büsbütün ortadan kalkmamıştı. Mervan hâlâ ordu toplamak sevdasındaydı

geniş ölçüde de taraftarı var­dı. iki taraf 750 yılının ocak ayında savaşa giriştiler. Savaşın sonunda Emeviler ağır bir yenilgiye uğradılar. Mervan da Mısır’a kaçar­ken öldürüldü.

ilk Abbasî halifesi Ebu-I Abbas Emeviler’i amansızca yok ettiği için, “El Seffah” (kan- dökücü) adıyla anılır.

Abbasi halifelerinden Harunurreşit bir elçiyi kabul editor.( Eski bir minyatürden)
Abbasi halifelerinden Harunurreşit bir elçiyi kabul editor.( Eski bir minyatürden)

Irak’ta başa geçen Abbasîler, hele ilk do­kuz halife zamanında, bütün İslâm dünyası­na hâkim olmuşlardır. El Seffah’ın karde­şi, ikinci halife El Mansur, devletin başkenti­ni Kûfe’den Bağdat’a getirdi. Artık Abbasi devleti günden güne gelişiyordu. Bütün Müslümanlarla eşit davranılıyordu. Bağdat şehri saraylarla, kışlalarla süsleniyor, edebiyat, fen, müzik, güzel sanatlarda büyük ilerleme­ler kaydediliyordu.

Hele beşinci halife Harunürreşid zamanın­da, bu gelişmeler doruğuna erişti. Abbasi devleti en parlak çağlarını yaşamaya başladı.

Ancak, 847’den sonra gelen halifeler arasından kudretli devlet adamlarının, komutanların çıkmaması yüzünden, bu büyük İs­lâm imparatorluğu’nda yer yer çöküntüler başladı. 908’den itibaren, devletin asıl yöneticisi halifeler değil, kudretli komutanlar oldu. Birçok iller bağımsızlıklarını ilân etti­ler. Halifeler artık kudretli komutanların boyunduruğu altına girmişti. Bu komutanla­ra Emir-ül-ümera adı da verilir. Halifeleri boyundurukları altına alan devletlerin başlıcaları Türk Saman oğulları (847-997) ve Karahanlılar’dır (932-1212).

Öte yandan, İran’da kurulan Büveyhoğullar’ı ile Kuzey Afrika’da kurulan Fatımi’ler devleti, Hazreti Muhammed’in kızını aldıkla­rı için, halifeliğin kendi hakları olduğunu öne sürüyorlardı. Sonunda daha atik davranan Büveyhoğulları, 945 yılında Irak’ı istilâ ederek, Bağdat’ı ele geçirdiler. Yalnız, siyasi nedenlerle, halifeliği büsbütün ortadan kaldırmaktan çekindiler.

Abbasiler artık tam bir keşmekeş içine düşmüşlerdi. VIII. yüzyıldan XI. yüzyılın ilk yarısına kadar geçen zaman içinde tam onaltı devlet kurulup yıkılmıştı. En sonunda, 1055 yılında hakanları Tuğrul Bey’in komutasındaki Selçuklular, Irak’a girerek, Büveyhoğulları devletine son verdiler. Bu olay­dan sonra Abbasî saltanatı yeniden canlandı. Bir süre sonra Selçuk devletinin yıkılması üzerine de, Abbasiler bağımsızlıklarına ka­vuştular.

Ne var ki, bu bağımsızlık ancak 1136’dan 1258’e kadar sürebildi; Halife El-Mutasım zamanında, bir Moğol İstilâsı Abbasi halifeli­ğine son verdi. Hulâgû Han komutasındaki Moğollar 1258 yılında Bağdat’a girdiler; 500 yıllık Abbasi uygarlığının bütün sanat eser­lerini görülmedik bir vahşetle yakıp yıktılar.

Mısır Abbasllerl: Moğol istilâsı sırasında ölümden kurtulup kaçabilen otuzbeşinci ha­life El-Zahir’in oğlu Ahmet ile, yirmi dokuzuncu halife EI-Müsterşid’in oğlu Ebu-I Ab­bas Ahmed, Mısır’a götürülerek, Türk sultanlarından Baybars’a tanıtıldılar. Baybars, birtakım siyasi amaçlarla, bunlardan Ahmed’i Mustansır adı altında, törenle halife ilân etti. Böylece, Irak’ta son bulan Abbasi halifeliği, üç buçuk yıl sonra, 1261’de Mısır’da kurul­muş oldu.

Abbasi halifeliğine de son verdi. Son halife İlk El-Mütevekkil’i İstanbul’a getirdi. El-Mü- tevekkil, Ayasofya Camisi’nde yapılan bir törenle, halifelik hak ve unvanını Yavuz Sul­tan Selim’e devretti. Böylece, 750 yılında Hazreti Muhammed’in halifeliğini alan Abbasiler, bu Unvanı 1517 yılında Osmanlı so­yuna devretmiş oldular.

Bibliyografya:

Bu konuda dilimizdeki eserlerin başlıcaları. — Abbasoğulları imparatorluğu’nun Kuru­luş ve Yükselişinde Türkler’in Rolü (Şemset­tin Günaltay, 1942), Abbasiler ve Endülüs Emevileri Zamanında Basılmış Sikkelerden Birkaçı (İbrahim Artuk, “Tarih Dergisi”, eylül 1951).

 

Abbasi mimari sanatından örnekler
Abbasi mimari sanatından örnekler

Abbasi mimari sanatından örnekler;

1— Kahire’de Kayıtbay Camisi;

2 — Kayravan’da bir cami;

3 — Cezayir’de bir caminin içi,

4 — Kayıtbay Camisi’nin
kubbesi;

5 — Kahire’de Cami-ül Ezher’in minaresi;

6 — Cezayir’de Sidi Ukba’da bir minare.

Abbasî Halifeleri

1— Ebu-I Abbas Seffah 750 22— El-Müstakfi 944 5—El-Hâkim II 1340
2— El Mansur 754 23— El-Muti 946 6— El-Mu’tazid 1352
3— E,-Mehdi 775 24— El-Tay i 974 7—El-Mütevekkil 1 1362
4—El-Hadi 785 25— El-Kaadir 991 8— El-Mu ‘tasım 1377
5 — El-Reşid 26— El-Kaaim 1031 — Mütevekkil l (İkin­
(Harunürreşit) 786 27— El-Mu ktedi 1075 ci halifeliği) 1377
6— El-Emin 809 28— El-Müstazhir 1094 9— El-Vâsık II 1383
7—El-Me’mun 813 29— El-Müsterşid 1118 — EhMu’tasım (İkin­
8 — El-Mu tasım 833 30— El-Raşid 11-35 ci halifeliği) 1386
9—El-Vasık 842 31 — El-Müktefi 1136 — El-Mütevekkil 1
10— El-Mütevekkil 847 32— El-Müstencid 1160 (Üçüncü halifeliği) 1389
11— E1-Muntasır 861 33— El-Mustazâ 1170 10— El-Müsta’in 1406
12— El-Mustain 862 34— El-Nâsır 1180 11— El-Mutazid II 1414
13— El-Mu tez 866 35— E,-Zahir 1225 12— El-Müstekfi 11 1441
14— El-Muhtedi 869 36— El-Mustansır 1226 13— El-Kaaim 1451
15— El-Mutemid 870 37— El-Musta’sım 1242-1258 14— El-Müstencit 1455
16— El-Mu ‘tazıd’ 892 Mısır Abbasî Halifeleri 15— El-Mütevekkil II 1479
17— El-Müktefi 902 ve halifeliğe geçiş tarihleri: 16— El-Müstemsik 1497
18— El-Muktedir 908 1- El-Mustansır 1261 17— El-Mütevekkil İL, 1509
19— El-Kaahir 932 2— El-Hâkim 1 1261 — El-Müsemsik (Oğlu Mü-
20— EI-Razi 934 3— El-Müstekfi 1 1302 tevekkil’e vekil olarak
21— El-Mütteki 940 4- EKVâsık 1340 ikinci halifeliği 1516 -1517

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir