Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages

Afgan Tarihi, Afaganistan Tarihi Özellikleri

Afgan Tarihi, Afaganistan Tarihi Özellikleri
Göçebe Afgan aşiretleri bir yere kalıcı olarak yerleşmez, yurt denen büyük çadırlarda yaşarlar.

Bugünkü Afganistan Devleti’nin toprakları, binlerce yıl Ortadoğu, Orta Asya, Güney Asya ve Uzakdoğu kültürlerinin karşılaştığı yer olmuştur. İslam kaynaklarında Afganlar’dan ilk kez 982 yılında söz edilir.

İÖ 6. yüzyılda bu bölgede Persler egemen­di. Daha sonra Büyük İskender, Moğol, Türk, İslam ve Hint istilaları birbirini izledi. Afganlar yaklaşık 200 yıl öncesine kadar gerçek bir ulus olamadılar. İlk bağımsız Af­gan Devleti’ni 18. yüzyılın ortalarında Ahmed Şah Abdali kurdu. Büyük bir ordu kurarak topraklarını Meşhed’den Keşmir ve Delhi’ye, Ceyhun Irmağı’ndan Umman Denizi’ne ka­dar genişleten Ahmed Şah’ın ölümünden sonra, bir yandan aşiret ve sülale kavgaları, öte yandan Çarlık Rusyası ile İngiltere’nin bu bölgeyi denetimleri altına alma çabaları impa­ratorluğun dağılmasında etkili oldu.

19.yüzyılda İngiltere, çıkarlarını savunmak amacıyla Hindistan’da büyük bir güç oluştur­muştu. Çarlık Rusyası’nın Orta Asya’nın gü­neyindeki toprakları ele geçirme isteğinden tedirgin oluyor ve Afganistan’ın Ruslar’la giriştiği iyi ilişkileri hoş karşılamıyordu. Bu nedenle 19. yüzyılda ve 20. yüzyıl başlarında İngiltere ile Afganistan arasında üç kez savaş çıktı. Sonunda, 1919’daki Ravalpindi Antlaş­masıyla Afganistan bağımsızlığını kazandı.

1919’da yönetimi ele geçiren ve 1926’da tahta çıkan Emanullah, Afganistan’ı çağdaş bir ülke yapmak amacıyla bir dizi reforma girişti. Tutucu din çevrelerinin bu reformlara karşı çıkması üzerine 1928’de iç savaş başladı. Emanullah 1929’da tahttan çekildi. Yerine geçen Nadir Şah’ın 1933’te öldürülmesi üzeri­ne oğlu Muhammed Zahir Şah tahta çıktı. Emanullah’tan sonraki hükümdarlar ılımlı reform uygulamalarını sürdürdüler. 1964’te hazırlanan anayasayla Afganistan meşruti krallık oldu ve parlamenter bir hükümet kuruldu. 1973’te Zahir Şah bir darbeyle taht­tan indirildi ve kralhğa son verilerek cumhuri­yet ilan edildi. Darbeyi gerçekleştirerek yöne­timi ele alan Davud Han, yalnızca kendi akrabaları ile eski krallık ailesinin üyelerin­den oluşan bir hükümet kurunca, 1978’de sol partiler yeni bir darbe düzenledi. Davud Han devrilerek Afganistan Demokratik Cumhuri­yeti kuruldu.

Gene de siyasal karışıklıkların ardı kesilmedi ve yer yer ayaklanmalar baş gösterdi. Afgan ordusu ayaklanmaları bastır­makta yetersiz kalınca, Başbakan Hafızullah Amin daha önce SSCB ile imzalanmış antlaş­maya dayanarak bu ülkeden askeri yardım is­tedi. 1979’da SSCB askerleri Afganistan’a gir­di. Hafızullah Amin öldürülünce yerine Bab- rak Karmal geçti. Dinsel önderler ve bazı böl­gesel gruplar birleşerek hükümete ve SSCB askerlerine karşı silahlı mücadeleye giriştiler. “Mücahid” olarak adlandırılan bu silahlı güç­lerin direnişleri 1984’te ABD ve Pakistan’ın destek ve yardımlarıyla yoğunlaştı. 1986’da görevden uzaklaştırılan Karmal’m yerine Mu­hammed Necibullah geçti.

1987’de yedinci yılına ulaşan savaş bir yandan şiddetle sürerken, öte yandan barış görüşmelerine doğru önemli adımlar atıldı. 1987’nin mart ve eylül aylarında Birleşmiş Milletler aracılığıyla Afganistan ve Pakistan dışişleri bakanları arasında resmi olmayan görüşmeler yapıldı. 15 Haziran 1987’de Afga­nistan hükümeti, 15 Ocak 1988’e kadar süre­cek olan tek yanlı bir ateşkes ilan etti; ama “mücahid” saldırıları giderek yoğunlaştı. Ça­tışmaların dönem dönem şiddetlenerek sür­mesine karşın barış girişimleri sürdürüldü. 1987 Kasım’ında Afganistan hükümeti, SSCB askerlerinin Şubat 1988’de başlamak üzere 12 aylık bir program içinde Afganistan’dan ayrılacaklarını bildirdi. SSCB’nin askeri güç­leri, belirlenen programa uygun olarak 1988 yılı içinde çekilmeye başladı.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir