Menü Kapat

Afganistan nerededir özellikleri nelerdir ?

AFGANİSTAN

 

afganistan
Afganistan

Yüzyıllar boyunca çeşitli İstilalara sahne olan büyük bir geçit yolu üzerindeki Asya ülkesi

 

AFGANİSTAN, Asya’da bağımsız bir devlettir. Bir “Halk Cumhuriyeti”dir. Kuzeyde Sovyetler Birliği’ne, batıda İran’a, doğu ve güneyde de Pakistan’a komşudur. Yüzölçümü: 650.000 km.2 Nüfusu: 19.000.000 (Nüfus Yoğunluğu: Km.2 başına 30 kişi) Başkenti: Kâbil (Nüfusu:600.000) Afganistan’ın coğrafyası, ülkenin toprak­larını sulayan dört akarsuyla ilgili olarak, dört bölümde İncelenir.

Kuzeyde Sovyetler Birliği sınırını meydana getiren Amu Derya vadisiyle, bu ırmağa akan derelerin zengin bir havzası vardır. Bu kesim Bedehşan’dan Mezar-ı Şerif şehri do­laylarına kadar uzanır. Batıda, Herat’ı da içine alan Heri Rud (850 km.) vadisinin zen­gin toprakları vardır. Güneybatıdaki Hilmend ırmağı (1100 km.) ile, bu ırmağa akan suların havzası, Kandeharşehriyle dolaylarını da içine alır. Son olarak da, Orta ve Doğu Afganistan’ı sulayan Kabil ırmağı (500 km.) ile çevresi de dördüncü bölgeyi meydana ge­tirir. Bu ana bölgelere ek olarak , bir de ku­zeybatıda Mürgâb ırmağı vadisiyle güneydo­ğudaki Kuram ve Gomal ırmaklarının havza­larını da sayabiliriz. Ülkeyi sulayan bu ır­makların hepsi, yaz-kış karlarla kaplı Hindikuş Dağları’ndan çıkar. Bu ırmaklardan ki­misi Amu Derya ve İndus nehirlerine karışır, kimisi de çöllerde kaybolup gider.

Hindikuş Dağları kuzeydoğudan Afganis­tan’ın içine doğru uzanır. Yükseklikleri yer yer 7000 metreye yaklaşır. Ülkenin ortala­ma yüksekliği ise 1200 metredir. Kuh-i Baba Dağları bütün Orta Afganistan’ı kaplar. Bun­ların en yüksek yeri Şah Fulâdi tepesidir (5158 m.). Batıda ise, Sefid Kuh, Siyah Kuh, Bend-i Baba dağları vardır. Bunların hepsi Hindikuş Dağları’nın birer koludur.

ülkenin güneybatı kesin\inde iki küçük tuz gölü vardır. Bunlar daha çok bataklığı andı­rır.

İklim.

Afganistan’ın iklimi genel olarak kara iklimi olmakla birlikte, arazinin yüksek­liğine göre birtakım

Afganistandaki göçebeler
Afganistandaki göçebeler

değişiklikler gösterir. Kışlar soğuk, yazlar sıcak geçer. Kuzey böl­gesinde sıcaklık kışın 10 ile 20 arasında değişir. Yazın ise 32-38 dereceye kadar yük­selir. Şah Cihan’ın Hint Ordusu Hindikuş Dağları’nda soğuktan kırıldığı için, bu dağ­lara “Hindular katili” demek olan “Hindi­kuş” adı verilmiştir. Rüzgârlar kışın çok soğuk, yazın çok sıcak eser. Genel olarak güneşi bol, kuru bir havası vardır.

Ekonomi.

Tahıl tarımı, meyvacılık geliş­miştir. Göçebe hayvancılık yapılır. En çok koyun beslenir. (1974’te 35.000.000 baş). Çayla şeker dışında, ülke bütün yiyecek ihti­yacını kendisi karşılar. İhracatı yün, pamuk, meyva, deri, halı, kereste üzerinedir. Çay, seker, dokuma eşyası, işlenmiş petrol, maki­ne, motorlu taşıt ithal eder.

Afganistan’da zengin kurşun, demir, bakır, kömür, manganez madenleri vardır. Ancak, îooraklarının çok engebeli oluşu yüzünden, ;-r ardan gerektiği kadar yararlanılama- — aktacır. Ayrıca, madencilikte kullanılan araçlar da çok ilkeldir. Kandehar yöresin­de attın çıkarılır. Ülke, gümüş madenleri, akik, yakut, firüze gibi taşlar yönünden de çok zengindir. Hükümet, gelirinin büyük bir kısmını, gümrük ve transit vergilerinden sağ­lar.

Başlıca şehirleri Kabil, Kandehar, Herat’ tır.

Tarihte Afganistan

Afganistan, Asya’da önemli bir geçit yeri olması dolayısıyla, Milât’tan çok önceki çağlarda bile birçok kavimlerin istilâsına uğramıştır. M.Ö. 500 tarihinde, İran’da ku­rulan Ahmanis devletinin bir parçasıydı. M.Ö. IV. yüzyılda, Büyük İskender Ahmanis İmparatorluğu’nu yıkarak Afganistan’ı işgal etti. İskender’in ölümünden sonra, Afganis­tan’ın yönetimi Seleukos nikotar’a geçti. Hemen arkasından da, Partlar ülkenin batı kesimini işgal ettiler. M.Ö. 130 yıllarında
ise, Sakalar Doğu Afganistan’ı egemenlik­leri altına aldılar.

Bundan sonraki 200 yıl içinde,. Çin’in ku­zeyinden sürülen Yueçiler Afganistan’a yer­leştiler; burada Kuşan adıyla anılan bir hü­kümet kurdular Bu devlet, VII. yüzyıldaki Arap istilâsına kadar ayakta kaldı. Ondan sonra da, Kuşan prensleri Kâbil bölgesine çekilip yeni bir devlet kurdular. Bu yeni devlete Turuşka adını verdiler.

Afganistan artık büsbütün halifelerin bo­yunduruğu altına girmişti. IX. yüzyıla kadar ülkeyi halifelerin gönderdiği görevliler yö­netti. Bu görevliler Horasan Valiliği’ne bağ­lıydılar. IX. yüzyılda, Siistan’da yeni bir ha­nedan kuran Safaroğuiları Afganistan’ı bo­yundurukları altına aldılar. Bundan sonra da, ülke, sırasıyla, Samanoğulları, Gazneliler, Guriler, Harzemşahlar ve Moğolların istilâsı­na uğradı. Timur’un ölümünden sonra da, özbekler’le Safeviler arasında paylaşıldı. XVI. yüzyılda, Kâbil de içinde olmak üzere, ülkenin bir bölümü Hindistan’ın bir vilâyeti haline geldi. Kandehar ile çevresi ise İranlılar’ın elinde kaldı.

Bu bölgenin ahalisi, 1708’de İranlılar’ı ül­kelerinden kovarak, bağımsız bir devlet kur­dular. Bunlardan Afşar Türkleri’nden Nadir Şah, 1736’da kendisini hükümdar ilân etti. Ertesi yıl da Kandehar’la Kâbil’i egemenliği altına aldı. 1747’de Nadir Şah’ın öldürülme­si üzerine, Ahmet Han adında bir genç ken­disini şah ilân etti.

Afganistan, XIX. yüzyıla kadar, gene de karışıklıklardan kurtulamadı. Hattâ zaman zaman parçalanır gibi oldu. 1839’da Şah Şüca İngilizler’le anlaşınca, ülke de İngiliz boyunduruğu altına girdi. Birkaç yıl sonra halk ayaklandı, şiddetli karışıklıklar başgösterdi. İngilizler Dost Muhammed’le anlaşma yapmak zorunda kaldılar. Ancak, Dost Muhammed ölüp de, yerine oğlu Şir Ali geçin­ce, İngilizler yeniden ülkeyi işgal ettiler (1878). Sürüp giden kargaşalıklar, 1919’da Amanullah Han’ın başa geçmesinden sonra da kesilmedi. 1921’de Afganistan, İngiliz
hâkimiyetinden kurtularak, bağımsızlığını kazandı. 1929’da Nadir Şah başa geçti, ül­kenin yönetimini eline aldı. Nadir Şah’ın öldürülmesi üzerine, 1933’te Zahir Şah başa geçti. 1973’te bir hükümet darbesiyle cum­huriyet ilan edildi.

Afganistan’ın ulusal dili Peştu olmakla bir­likte, ülkede daha çok türkçe, farsça, moğolca konuşulur. AfganlIlar IX. yüzyılda müslümanlığı kabul etmişlerdir.

Afganistanın başkenti kabilde bir şeker kamışı satıcısı
Afganistanın başkenti kabilde bir şeker kamışı satıcısı

Gönderiye Yorum Yap