Menü Kapat

Bulantı Neden Olur, Bulantının Geçmesi İçin Neler Yapılmalıdır?

Bulantı, insanı rahatsız eden, hoş olmayan bir durumdur. Bulantı çoğu zaman kusma ile birliktedir.Beyinde bulantı ve kusma merkezi bulunur. Bu merkezin çeşitli nedenlerle uyarılması sonucu bulantı ve kusma görülür. Çok çeşitli sebepleri vardır. Hoş olmayan kokular, deniz tutması, kulak hastalıkları, hamilelik, mide bağırsak hastalıkları, migren, apandisit, ülser, gebelik, şeker hastalığı, üremi, beyin tümörleri, iltihaplar, kandaki mineral dengesinin bozulması, böbrek yetmezliği, mide kanaması, kanser tedavisinde kullanılan ilaçlar (kemoterapi), ışın tedavisi, kalp krizi, depresyon gibi birçok hastalık bulantı ve kusmaya sebep olmaktadır.
Döngüsel (sildik) bulantı ve kusma da hiçbir sebebi olmadan belli aralıklarla bulantı-kusma ataklarının gelmesidir. Her atak diğerlerine benzemekte, bulantı-kusma süresi, tipi ve şiddeti benzer olmaktadır. Okul çağı çocuklarında %2 oranında görülmekte ve erişkinlerde görülme sıklığı artmaktadır. Döngüsel bulantı ve kusma migrende de görülebilir.

Bulgu, Belirti Ve Yakınmalar
Kişide mide bulantısı sonrası bir kusma isteği oluşur. Kusma, bulantı sonrası refleks olarak mide içeriğinin ağız yolu ile atılmasıdır. Bulantı ile beraber tükürük salgısında artış, terleme, çarpıntı şikayetleri. olur. Tansiyon düşebilir. Öğürme ile beraber kusma olduğunda tansiyon, adalelerin gerilmesi sebebiyle yüksek ölçülür.
Öğürme ve kusmaya bağlı olarak yemek borusunda tahrişler oluşur, küçük kanamalar olabilir. Uzun süreli ve şiddetli kusmalarda yemek borusu yırtılabilir. Kusmuk içeriğinin akciğere kaçması ile nefes darlığı, hatta solunum durması olabilir. Devamlı kusma sebebiyle vücut susuz kalabilir, kan mineral dengesi bozulur.Bulgu ve belirtiler, bulantı ve kusmaya sebep olan hastalığa özgüdür. Bulantı ve kusmanın nedenini tespit etmek için tansiyon ölçümü, tam kan sayımı, kanda mineral bakılması, idrar tahlili gibi tahliller yapılır.Yeni başlayan bulantı ve kusmalarda kalp krizi tanısını atlamamak için kesinlikle kalp şeridi dediğimiz EKG çekilir.

Tıbbi Tedavi
Sıvı kaybı var ise, damar yolundan serumla sıvı desteği yapılır. Kan minerallerindeki dengesizlik düzeltilir. Bulantı giderici ilaçlar (granisetron, palonosetron, tropisetron, ondansetron, metoklopramid gibi) verilir. Bulantı ve kusmaya neden olan hastalık tespit edilerek tedavi düzenlenir.Cisplatin yada yüksek doz kemoterapi alan hastalarda aprepitant adlı ilaç yarar sağlamaktadır.Bazı kişilerde kemoterapi öncesi başlayan psikolojik kökenli bulantılar olabilir, rahatlatıcı ilaçların verilmesi (lorazepam gibi) yararlıdır.Döngüsel bulantı ve kusmada ayırıcı tanı yapılarak tipi tayin edilebilir. Migren ile birlikte ise migren tedavisi yapılır. Bulantı ve kusma önleyici ilaçlar kullanılır. Yaşam tarzı değişiklikleri yakınmaları azaltabilir.
Diyet Değişiklikleri
Yeme ve içme olayı hızlı geçiştirilmemelidir. Yavaş ve iyice çignenerek yemek yenmelidir.Kemoterapiye girenler tedaviden önce ve sonra 1-2 saat bir şey yememeli, kemoterapi sonrasında ilk gün sıvı ve yumuşak gıdalar tercih edilmelidir.Öğünleri az ve sık yenmeye çalışılmalı, günde 3 ana öğün yerine 6 küçük öğün alınmalıdır. Böylece mide tıka basa doldurulmaz ve hazımsızlık çekilmez.Bulantı olduğu zamanlarda su ve sıvı gıdaları yemeklerinizle birlikte değil, yemeklerden minimum bir saat önce yada bir saat sonra içmelisiniz.Yağlı, çok tatlı yada kızartılmış gıdalardan kaçınmalısınız.Yenecek gıdaların ılık/soğuk yada oda ısısında bekletilmiş olmasına dikkat ediniz.Kokusuz yiyecekleri tercih etmelisiniz.Mümkünse bulantı dönemlerinizde yemeği kendiniz hazırlamayın.Bulantı sırasında kızılcık, elma gibi asitsiz meyve suları, kafein içermeyen sodalı içecekler faydalı olabilir.Sabah bulantıları var ise kahvaltı olarak kızarmış ekşi mayalı tam buğday ekmeği gibi kuru gıdaları tercih edin.Yemekten sonra minimum 2 saat yatmayın.Bulantı ve kusmanın şiddetli olduğu dönemlerde kendinizi yemek için zorlamayın; su gibi içecekler tüketmeyin. Kusmadan sonra yemeğe, minimum 3-4 saat sonra sıvı gıdalarla başlayın. Kusma geçer geçmez derhal katı gıdalara başlanmamalıdır. Midenin hala hassas olması sebebi ile önce sıvı gıdalara başlanır. Sonra kusma ve bulantı yakınmaları takip edilerek yavaş yavaş katı gıdalar eklenir.

Yaşam Tarzı Değişiklikleri
Sigara, parfüm ve yemek kokusundan uzak durup bulunduğunuz yeri sık sık havalandırın.Taşıt tutması oluyorsa kemoterapiden derhal sonra yola çıkmayın.Stres, özellikle döngüsel bulantı ve kusmada tetikleyici bir faktördür. Strese karşı mücadele edilmeli, yardımcı olacak gevşeme teknikleri öğrenilmelidir. Döngüsel bulantı-kusmaları olan kişiler ataklar esnasında karanlık ve sessiz bir ortamda, yatakta istirahat etmelidir. Yeterli uyku, yakınmaları azaltır.

Önerilen Gıda Takviyeleri
• B6 vitamini: Günde 10-25 mg B6 vitamini takviyesinin bulantıyı azaltabileceği bildirilmiştir.
• K ve C vitamini: Birlikte alındığında rahatlama sağlayacağı bildirilmiştir. Yapılan bir araştırmada, 5 mg K vitamini ve 25 mg C vitamini birlikte verilen hanımefendilerin %91’inde 3 gün içinde şiddetli bulantı hissi tamamen kaybolmuştur.
• L-karnitin: Vücuttaki yağın enerjiye çevrilmesine yardımcıdır. Yağın enerjiye çevrilmesinde mesele yaratan mitokondriyal fonksiyon bozukluğunun migren ve döngüsel bulantı-kusma ile ilişkili olabileceği düşünülmektedir. KoenzimQ10 ve L-karnitin mitokondriyal bozukluğun giderilmesinde yardımcıdır. Lakarnitin günlük 500-2.000 mg dozlarında kullanılmaktadır.
• Koenzim Q10: Mitokondriyal fonksiyon bozukluklarında yardımcıdır. Migrende günlük 150-300 mg dozunda ağız yoluyla 3 ay kullanılmaktadır. Kas hastalıklarında yüksek dozları kullanılsa da genel olarak günlük dozu 30-400 mg arasındadır. Statin kullanan kolesterol yüksekliği hastalarında ilaç kullanımına bağlı koenzimQ10 düzeyi azalmaktadır. Bu da kas güçsüzlüğü dahil bazı sorunlara neden olabilir. Statin kullanımı olanlarda doktor önerisine göre günde 30-60 mg destek olarak alınabilir.
• Döngüsel bulantı ve kusması olan çocukların da bulunduğu 42 hastanın retrospektif değerlendirildiği olay serisinde, günlük doz olarak çocuklarda 10 mg/kilo yada erişkinlerde 200 mg koenzimQ10, çocuklarda 100 mg/kilo yada erişkinlerde 2 gram L-karnitin ve tristik antidepresan amitriptilin (yaş grubuna göre doz ayarlı ve EKG, ritim düzensizliği açısından birkaç hafta arayla 2 kere değerlendirimiştir) üçlü tedavisinin, yakınmaları kontrol altına almada büyük başarı sağladığı bildirilmiştir.

Önerilen Bitkisel İçerikli Takviyeler
• Zencefil: 1 çay kaşığı toz zencefil kökü 1 çay fincanı kaynamış su içine eklenir, ağzı kapalı olarak 5 dakika demlenip süzülür. Taşıt tutmalarında ve diğer bulantı hallerinde ek olarak dispepsi ve iştahsızlıkta etkilidir. Hamileliğe bağlı bulantı ve kusmaların önlenmesinde zencefil güvenli ve yan tesiri az bulunmuştur. Hamilelerde zencefil tozu içeren kapsüller 1.000-1.950 mg/gün, zencefilli bisküvi 2.500 mg/gün, zencefil şurubu yada ekstraktı 1.000 mg/gün dozlarında kullanılmıştır. Uyarı: Safra taşı olanlar doktor tavsiyesi ve kontrolünde almalıdır. Gebelikte kullanımı ile ilgili bir araştırmada, gebeliğin ilk 20 ayında devamlı kusma ve bulantı yaşayan ve hastane şartlarında bakıma ihtiyacı olan hiperemezis gravidarum tanısı konulan hastalarda günde 4 kez 250 mg olmak üzere toplam 1 gram zencefil tozunun 4 gün boyunca verilmesi ile hiçbir yan tesir gözlenmediği bildirilmiştir.
• Gilaburu (Viburnum prunifolium): Gövde ve dal kabuklarından yararlanılır. 1 gram drog 1 bardak kaynamış su içine eklenir ve 10 dakika ağzı kapalı demlenip süzülür. Günde 2-3 çay fincanı içilir. Sabah bulantılarında ve adet gecikmelerinde oluşan sancılara karşı kullanılır.
• Tarçın, lavanta, papatya, biberiye, nane ve kekik ile hazırlanacak çaylardan da bulantı hallerinde yararlanılır.
• Nane: 1 tatlı kaşığı nane yaprağı, 1 çay fincanı kaynamış su içine eklenir ve ağzı kapalı olarak 5 dakika demlenir. Günde 3 kez aç karnına 1 çay fincanı içilir. Ek olarak kağıt mendile damlatılan 1 damla nane uçucu yağının derin nefes alarak içe çekilmesi de önerilir.
Aromaterapi Uygulamalari
• Fesleğen, nane, lavanta, rezene, gül ve papatya uçucu yağlarından masaj, inhalasyon, kompres yada aromatik banyo olarak yararlanılır.

Gönderiye Yorum Yap