Menü Kapat

Saç Folikülleri Nasıl Çalışır?

Folikül, saçın içeriden büyüme kaydettiği yapı olarak tanımlanır. Saçların içinde bulunan gözenekli yapı yağ molekülleri üreterek saçın ve derinin yağlanmasına olanak tanır. Bu gözenekli yapının haricinde bulunan kısımlarda özel kas yapıları yer alır. Saç kökleri cildimizde küçük, cep benzeri deliklerdir. Adından da anlaşılacağı gibi saç büyür. Dermatoloji Akademisi’ne göre, insanda ortalama sadece kafa derisinde yaklaşık 100.000 saç kökü vardır.

Bir kıl folikülü, cildin epidermisinde (dış katman) tünel şeklinde bir yapıdır. Saç kıl folikülünün dibinde büyümeye başlar. Saçın kökü protein hücrelerinden oluşur ve yakınındaki kan damarlarından gelen kanla beslenir. Daha çok hücre oluşturuldukça saç ciltten büyür ve yüzeye ulaşır. Kıl foliküllerinin yakınındaki sebasöz bezler saçı ve cildi besleyen yağ üretir.

Saç, foliküllerden döngüler halinde uzar. Bu döngünün üç değişik aşaması vardır:
Anagen (büyüme) aşaması: Saç kökünden uzamaya başlar. Bu aşama çoğu zaman üç ila yedi yıl sürer.
Katagen (geçiş) evresi: Büyüme yavaşlar ve bu aşamada folikül küçülür. Bu iki ila dört ay sürer.
Telojen (istirahat) fazı: Eski saç dökülür ve aynı saç folikülünden yeni saçlar uzar. Bu üç ila dört ay sürer.
2015 tarihli bir makaleye göre, son araştırmalar saç köklerinin telojen dönemde sadece “istirahat” döneminde olmadığını öne sürdü. Bu aşamada çok sayıda hücresel aktivite meydana gelir, böylece dokular yenilenebilir ve daha çok saç alabilir. Başka bir deyişle, telojen faz sağlıklı saç oluşumu için çok önemlidir. Değişik foliküller aynı anda döngünün değişik aşamalarından geçer. Bazı foliküller büyüme aşamasındadır, bazıları ise dinlenme aşamasındadır. Bu bazı saçların uzadığı, bazı saçların döküldüğü anlamına gelir. Dermatoloji Osteopatik Akademisine göre, bir birey günde ortalama olarak saçından yaklaşık 100 telini kaybeder. Saç köklerinin yaklaşık yüzde 90’ı herhangi bir zamanda anajen aşamasındadır.

Ortalama olarak saçlar her yıl yarım santim uzamaktadır. Kişisel saç büyüme oranı yaşın, saç türü ve genel sağlık koşullarından etkilenebilir. Saç kökleri; sadece saçların büyümesinden sorumlu değildir, bununla birlikte saçın nasıl göründüğünü de etkiler. Folikülün şekli saçın ne kadar kıvırcık olduğunu belirler ve dairesel foliküller düz saç, oval foliküller ise daha dalgalı saçlar üretir. Saç kökleri de saç renginin belirlenmesinde rol oynar. Ciltte olduğu gibi saç pigmentini melanin maddesinden alır. Ömelanin ve feomelanin olmak üzere iki tür melanin vardır.
Genlerin, ömelanin yada feomelanin olup olmadığını ve her bir pigmentin ne kadarının bulunduğunu belirler. Bol oranda ömelanin bulunması saçı siyah yapar, orta oranda ömelanin ise saçı kahverengi yapar ve çok az ömelanin saçı sarı yapar. Öte yandan, feomelanin saçları kırmızı yapar. Bu melanin saç folikülü hücrelerinde depolanır ve ardından saçın rengini belirler. Foliküller yaşlandıkça melanin üretme yetenekleri kaybedebilir ve bu da gri yada beyaz saç tellerinin uzamasına neden olur. Saç, eğer saç folikülünden çekilirse, tekrar büyüyebilir. Hasarlı bir folikülün saç üretmeyi kesmesi olasıdır. Alopesi gibi bazı durumlar, foliküllerin saç üretmeyi tamamen durdurmasına neden olabilir.

Bazı saç koşulları saç kökleriyle ilgili sorunlara neden olabilir. Saç köklerinde bir mesele olduğunu düşünülüyorsa yada sebepsiz saç dökülmeleri var ise, bir dermatologla görüşülmesi en iyisidir.

Erkeklerde ortaya çıkan ve adam tipi kellik olarak bilinen androgenetik alopesi, saç derisinde saç köklerinin büyüme döngüsünü etkileyen bir durumdur. Saç döngüsü yavaşlar ve zayıflar, sonunda tamamen durur. Bu foliküllerin yeni saç üretmemesine neden olur.

Alopesi areata otoimmün bir hastalıktır. Bağışıklık sistemi, saç köklerini yabancı hücreler olarak görür ve saldırır. Çoğu zaman tüylerin kümeler halinde dökülmesine neden olur. Vücudun her yerinde toplam saç dökülmesi olan alopesi universalis’e yol açabilir. Henüz alopesi areata için bilinen bir tedavi yoktur, ancak steroidal enjeksiyonlar yada topikal tedaviler saç kaybını yavaşlatabilir.

Folikülit, saç köklerinin iltihabıdır. Aşağıdakiler de dâhil olmak üzere saçların uzadığı her yerde oluşabilir:
• Kafa derisi
• Bacaklar
• Koltuk altı
• Yüz
• Uzuvlar
Folikülit çoğunlukla cildinizde küçük bir saç döküntüsü gibi görünmektedir. Tümsekler kırmızı, beyaz yada sarı olabilir ve irin içerebilir. Çoğu zaman, folikülit kaşıntılı ve ağrılıdır. Folikülit çoğu zaman bir staph enfeksiyonundan kaynaklanır. Folikülit tedavi olmadan geçebilir, ancak bir doktor sizi teşhis edebilir ve tedavi edilnesine yardımcı olmak için ilaç alınması gerektirebilir. Bu, enfeksiyonun nedenini tedavi etmek ve semptomları yatıştırmak için topikal tedaviler yada oral ilaçlar içerebilir.

Telojen effluvium saç kayıplarında geçici fakat yaygın formdur. Stresli bir vaka saç foliküllerinin erken dönemde telojen faza girmesine ve bu saçların incelmesine yada dökülmesine neden olur. Saçlar çoğu zaman kafa derisi üzerindeki lekelerde dökülür, ancak aşırı durumlarda, bacaklar, kaşlar ve kasık bölgesi de dâhil olmak üzere vücudun diğer yerlerinde düşebilir.
Telojen effluvium’ a neden olan stresin kaynaklı durumlar;
• Fiziksel olarak travmatik bir vaka
• Çocuk doğurma
• Yeni bir ilaç
• Cerrahlık
• Hastalık
• Stresli bir yaşam değişikliği
Bir olayın şoku saç büyüme döngüsündeki değişimi tetikler. Telogen effluvium çoğu zaman geçicidir ve tedavi gerektirmez. Bununla birlikte, telogen effluvium’un olduğunu düşünülüyorsa diğer sebepleri ekarte etmek için dermatoloğa başvurulması tavsiye edilir.

Alopesi yada saçsızlık gibi durumlar var ise saç kökünü saçın büyütmek için uyarmanın mümkün olup olmadığını merak edilebilirsiniz. Bir folikül hasar görmüşse onu uyarmak mümkün değildir. Günümüzde henüz nasıl uyarlayacağı konusunda bir bilgi yoktur. Bununla birlikte, bazı yeni kök hücre araştırmaları ümit vermektedir. Bir 2017 makalesinde ölü yada zarar görmüş saç köklerini yeniden etkinleştirmek için yeni bir yöntem bulunmuştur. Ancak, bu tedavi henüz insanlar üstünde kontrol edilmemiş ve Besin ve İlaç İdaresi (FDA) tarafından onaylanmamıştır.
Saç köklerin, üç ayrı aşamadan oluşan saçların büyümesinden sorumludur. Bu foliküller saç tipini de belirler. Foliküller zarar gördüğünde saç üretmeyi durdurabilir ve saç büyüme döngüsü yavaşlayabilir. Saç büyümesiyle ilgili endişeler var ise, bir dermatoloğa başvurmayı tavsiye edilir.


Alopesi areata güncellemesi.
Androgenetik alopesi.
ghr.nlm.nih.gov
Flores A, ve ark.

Gönderiye Yorum Yap