Menü Kapat

Uykusuzluğun Farklı Türleri Nelerdir?

Uykusuzluk, uykuya dalmanızı yada uykuda kalmanızı zorlaştıran ortak bir uyku bozukluğudur. Bu da gece uyku düzeni olmadığı için gündüz uykusuna sebep olur ve uyanıldığında dinlenmiş yada tazelenmiş hissedilmesini engeller. Yapılan araştırmalara göre, yetişkinlerin yaklaşık yüzde 50’si arada sırada uykusuzluk yaşamaktadır ve her 10 kişiden birinde kronik uykusuzluk olduğu tespit edilmiştir. Uykusuzluk herkesi etkileyebilir, ancak kadınlarda ve yaşlı yetişkinlerde oldukça yaygındır. Bu durum birkaç gün, haftalar yada uzun süre devam edebilir. Stres, menopoz, bazı tıbbi ve zihinsel sağlık koşulları uykusuzluğun ortak sebepleri arasındadır.

Birkaç değişik uykusuzluk türü vardır. Her tip, ne kadar sürdüğü, uykuyu nasıl etkilediği ve altta yatan neden ile karakterizedir. Bu uykusuzluk türlerini şu şekilde sıralayabiliriz:

Akut uykusuzluk, birkaç günden birkaç haftaya kadar sürebilen kısa süreli uykusuzluktur ve en yaygın uykusuzluk türüdür. Akut uykusuzluk bununla birlikte uyumsuz uykusuzluk olarak da adlandırılır, çünkü çoğu zaman sevilen birinin ölümü ya da yeni bir işe başlama gibi stresli bir vaka yaşadığında meydana gelir. Strese ek olarak, akut uykusuzluğa sebep olan problemleri şu şekilde sıralayabiliriz:
•Gürültü yada ışık gibi uykuyu bozan çevresel faktörler
•Otel yada yeni bir ev gibi yabancı bir yatakta yada ortamda uyumak
•Ağrı yada rahat bir pozisyon alamama gibi fiziksel rahatsızlıklar
•Bazı ilaçlar
•Bazı hastalıklar
•Jet lag

Bir ay boyunca haftada minimum üç gün uyumakta zorlanılıyorsa, uykusuzluk kronik olarak kabul edilir. Kronik uykusuzluk birincil yada ikincil olabilir. Ek olarak idiyopatik uykusuzluk da denilen birincil kronik uykusuzluk, açık bir nedene yada altta yatan tıbbi duruma sahip değildir. Bununla beraber komorbid uykusuzluk da denilen ikincil uykusuzluk daha yaygındır. Başka durumla ortaya çıkan kronik bir uykusuzluktur. Kronik uykusuzluğun yaygın sebepleri arasında aşağıdakileri sıralayabiliriz:
•Diyabet, parkinson hastalığı, hipertiroidizm, tıkanıklık ve merkezi uyku apnesi gibi kronik tıbbi durumlar.
•Depresyon, anksiyete, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu gibi zihinsel sağlık problemleri.
•Kemoterapi ilaçları, antidepresanlar ve beta blokerler de dâhil olmak üzere ilaçlar.
•Kafein, alkol, nikotin ve tütün gibi diğer uyarıcılar
•Sık gezi ve jet gecikmesi, vardiyalı çalışma da uykusuzluğun etkenlerindendir.

Başlangıçta uykusuzluk uykuya başlamakta güçlük çekme halidir. Bu tür uykusuzluk kısa vadeli yada kronik olabilir. Akut ve kronik uykusuzluğun sebeplerinden herhangi biri uykuya dalmayı zorlaştırabilir. Psikolojik yada psikiyatrik konular en yaygın nedenlerdir. Bunlar stres, endişe yada depresyondur. 2009 senesinde yapılan bir araştırmaya göre, kronik başlangıçlı uykusuzluğu olan kişilerde çoğu zaman huzursuz bacak sendromu yada periyodik uzuv hareket bozukluğu gibi başka uyku bozuklukları vardır. Kafein ve diğer uyarıcılar da uykuya dalmamak için engel olabilir.

Bakım uykusuzluğu, uykuda kalmak, çok erken uyanmak ve uykuya dalmakta zorlanılan bir durumdur. Bu tür uykusuzluk uyuya kalmamanız ve yeterince uyumamanız konusunda endişelenmenize neden olur. Ek olarak, daha çok uykuya müdahale ederek kısır bir döngü yaratır. Bakım uykusuzluğu, depresyon gibi zihinsel sağlık koşullarından da kaynaklanabilir. Uykusuzluğa neden olabilecek diğer tıbbi durumları şu şekilde sıralayabiliriz:
•Gastroözofageal reflü hastalığı
•Uyku apnesi
•Astım ve diğer solunum koşulları
•Huzursuz bacak sendromu
•Periyodik uzuv hareket bozukluğu

Çocuklukta davranışsal uykusuzluk (BIC) çocukların yaklaşık yüzde 25’ini etkiler. Bu uykusuzluk üç alt gruba ayrılmıştır. Bunlar;
•BIC Uyku başlangıcı, tipik olarak bebeklerde ve küçük çocuklarda teşhis edilir. Bu çocuklar çoğu zaman uykuyu dalmak için bir ebeveyne yada aktiviteye ihtiyaç duyar. Bebekler ve çok küçük çocuklar uykuya dalması için, ebeveyn tarafından sallanması, sarılması yada emzirilmesi gerekebilir. Ek olarak bir ebeveynin yanında bulunması yada uyurken TV izlemeyi de içerebilir.
•BIC sınır belirleme, çocuklar yatmadan önce ebeveynlerine meydan okurlar ve uyumayı reddederler. Bu durum, zamanında yatmayı reddetme, su istemeleri, banyoya gitmeleri ya da bir hikâye daha okunması gibi yatma sürelerini geciktirmek için bir ebeveyninden birçok talepte bulunması sebebiyle çoğunlukla görülür.
•BIC birleşik tip, BIC’in diğer iki alt türünün bir birleşimidir. Bu, çocuğun uyku ile negatif bir ilişkisi olduğunda bir ebeveyn yada bakıcı tarafından sınır belirleme eksikliği sebebiyle yatmaya direnç gösterdiğinde oluşur.
BIC çoğu zaman sağlıklı bir uyku rutini oluşturmak, kendi kendine yatıştırıcı yada gevşetme tekniklerini öğrenmek gibi davranışsal değişimlerle çözülebilir.

Uykusuzluk zihinsel ve fiziksel sağlığı etkileyen ve çalışma yeteneğini etkileyen bir dizi risk ve yan etkiye neden olabilir. Uykusuzluğun riskleri ve yan etkilerini şu şekilde sıralayabiliriz:
•İşte yada okulda performansın düşmesi
•Kaza riskinde artış
•Artan depresyon riski ve diğer ruh sağlığı koşulları
•Kalp hastalığı, felç ve obezite gibi kronik tıbbi rahatsızlık riskinde artış

Uykusuzluk teşhisi, fiziksel bir muayeneyi ve altta yatan bir durumun belirtilerini kontrol etmek için tıbbi geçmişin bir incelemesini içerebilir. Ek olarak bir uyku günlüğündeki uyku düzenini ve belirtilerini izlenmesi istenebilir. Bir doktor diğer uyku bozukluklarını kontrol etmek için hastayı bir uyku çalışmasına yönlendirebilir.

Uykusuzluk nedenlerine bağlı olarak tedavi biçimleri de değişir. Evde akut uykusuzluğu, reçetesiz bir uyku yardımı ile yada stresi yöneterek tedavi edilebilir. Kronik uykusuzluk tedavisi, uykusuzluğa neden olan tüm altta yatan durumların ele alınmasını gerektirebilir. Bir doktor ilaçtan daha etkili olduğu kanıtlanmış olan uykusuzluk için bilişsel davranışçı terapi önerebilir.

Uykusuzluk, gün içinde çalışmayı zorlaştırıyorsa yada birkaç haftadan fazla sürerse bir doktora görünmede yarar vardır. Bir doktor uykusuzluğun nedenini ve tedavi etmenin en etkili yolunu belirlemeye yardımcı olabilir. Değişik uykusuzluk türlerinin her biri, gün boyunca çalışma yeteneğini etkileyebilir. Akut uykusuzluk çoğu zaman evde tedavi edilebilir. Tedavi edilmezse, kronik uykusuzluk, depresyon riskini ve diğer ciddi durumları artırabilir.


sleepassociation.org
nhlbi.nih.gov
my.clevelandclinic.org
cdc.gov

Gönderiye Yorum Yap